เจาะลึกโมเดลคลองลัดภาชี จากชุมชนนักจัดการขยะ สู่เมืองอัจฉริยะที่ยั่งยืนทุกมิติ
การพัฒนาชุมชนให้เติบโตอย่างยั่งยืนนั้น ไม่อาจเกิดขึ้นได้จากพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งเพียงลำพัง หากแต่ต้องเริ่มต้นจากการสร้างความเข้มแข็งจากรากฐานภายใน ผสานกับการร้อยเรียงเครือข่ายภาคีให้เป็นหนึ่งเดียว หนึ่งในพื้นที่ที่สะท้อนภาพการเปลี่ยนแปลงนี้ได้อย่างทรงพลังที่สุดคือ “ชุมชนคลองลัดภาชี” ภายใต้การนำทัพของ คุณธรรมศักดิ์ มากนคร ประธานชุมชนคลองลัดภาชี ผู้พลิกโฉมการจัดการสิ่งแวดล้อมระดับฐานราก สู่การนำเทคโนโลยีและโมเดลทางธุรกิจมาขับเคลื่อนชุมชนในภาพกว้าง
ยกระดับคุณภาพชีวิต: เปลี่ยนขยะอินทรีย์ สู่คลังอาหารปลอดภัย จุดเริ่มต้นแห่งความสำเร็จของชุมชนคลองลัดภาชี เริ่มต้นจากสิ่งใกล้ตัวอย่างการจัดการสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการบริหารจัดการขยะอินทรีย์ภายในชุมชนจนประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม ชุมชนได้พลิกวิกฤตขยะให้เป็นโอกาส ด้วยการนำขยะอินทรีย์มาผลิตเป็นปุ๋ยคุณภาพเพื่อใช้ปลูกผักปลอดสารพิษ แนวทางนี้ไม่เพียงแต่ช่วยแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมได้อย่างชะงัด แต่ยังเป็นการส่งเสริมสุขภาวะที่ดีให้แก่คนในชุมชนผ่านการบริโภคพืชผักที่ปลอดภัยอีกด้วย ดังที่คุณธรรมศักดิ์ได้สะท้อนภาพความสำเร็จนี้ไว้ว่า…
“วันนี้เรามีการเริ่มกระบวนการตั้งแต่จัดการเรื่องของสิ่งแวดล้อม นำไปสู่เรื่องของการจัดการขยะอินทรีย์ในชุมชน ซึ่งเริ่มจากชุมชนจนประสบความสำเร็จ นำไปสู่เรื่องของการปลูกผักปลอดสาร โดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์ที่เราทำเอง นำมาช่วยส่งเสริมด้านสุขภาพจากการบริโภคผักปลอดสาร”
จากความสำเร็จในก้าวแรก ชุมชนไม่ได้หยุดการพัฒนาไว้เพียงแค่นั้น แต่ยังมีเป้าหมายที่จะต่อยอดกระบวนการนี้ไปสู่การเป็น “วิสาหกิจเพื่อสังคม” (Social Enterprise: SE) เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้ประชาชนในพื้นที่อื่นๆ ลุกขึ้นมาบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมด้วยตนเอง พร้อมสร้างฐานทุนที่มั่นคง ในการบริหารจัดการชุมชนอย่างยั่งยืน
“อนาคตข้างหน้าเราคิดว่าจะส่งเสริมกระบวนการด้าน SE (Social Enterprise) สู่พื้นที่อื่น ๆ ในเขต โซน และทั่วกรุงเทพมหานคร ให้พี่น้องลุกขึ้นมาจัดการ นำไปสู่การสร้างฐานทุนของตนเองในการบริหารจัดการชุมชนอย่างยั่งยืน “
ก้าวสู่การเป็น “Smart Community” ด้วยพลังแห่งเทคโนโลยี เพื่อยกระดับพื้นที่ให้ก้าวล้ำไปอีกขั้นสู่การเป็น “ชุมชนอัจฉริยะ” ชุมชนคลองลัดภาชีได้นำองค์ความรู้ ที่ได้รับจากการอบรมสัมมาชีพ รุ่นที่ 16 มาประยุกต์ใช้อย่างชาญฉลาด โดยมี “แอปพลิเคชัน” เข้ามาเป็นเครื่องมือชิ้นสำคัญในการบริหารจัดการแอปพลิเคชันดังกล่าวถูกนำมาใช้เพื่อบันทึกข้อมูลโครงการต่างๆ อย่างเป็นระบบ ทั้งในด้านการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุ และการจัดการสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ การนำเทคโนโลยีเข้ามาปรับใช้นี้ ช่วยให้ชุมชนสามารถระบุจุดที่ดำเนินงานและกำหนดกลุ่มเป้าหมายได้อย่างแม่นยำ ซึ่งส่งผลดีต่อการขยายผลการเรียนรู้และพัฒนาพื้นที่ให้เกิดความยั่งยืน สอดรับกับบริบทของชุมชนอย่างแท้จริง
“วันนี้เราต้องนำแอปมาใช้เพราะอยากให้เกิดเป็นสมาร์ต ของเมืองเราเอง โดยนำเข้ามาใช้เพื่อให้รู้จุดที่เราได้ไปดำเนินงานและกลุ่มเป้าหมายที่ต้องไปจัดการ เพื่อขยายผลต่อในการส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาต่อให้เกิดความยั่งยืน”
ถักทอพลังเครือข่าย LFC: ฟันเฟืองขับเคลื่อนมหานครครบทุกมิติ
เบื้องหลังความสำเร็จที่ทำให้การดำเนินงานของชุมชนรุดหน้าอย่างก้าวกระโดด คือการสร้างความร่วมมือผ่านเครือข่าย จากโอกาสสำคัญที่คุณธรรมศักดิ์ได้เข้าร่วมอบรมหลักสูตร LFC รุ่นที่ 3 และรุ่นที่ 16 ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ร่วมกับภาคีเครือข่ายที่หลากหลาย
ด้วยเหตุนี้ การพัฒนาของคลองลัดภาชีจึงครอบคลุมถึง 5 มิติสำคัญ ได้แก่ ด้านสังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม สุขภาพ และที่อยู่อาศัย โดยมีกลไกสนับสนุนที่เข้มแข็ง ทั้งในด้านองค์ความรู้ กองทุน และความร่วมมือจากทั้งภาครัฐและภาคเอกชน ที่สำคัญ วิสัยทัศน์ของการทำงานในครั้งนี้ ไม่ได้มองเพียงแค่ความเจริญของชุมชนคลองลัดภาชีเท่านั้น แต่ยังตั้งเป้าหมายที่จะขยายผลและเชื่อมโยงเครือข่ายไปยังชุมชนอื่นๆ ในเขตต่างๆ ครอบคลุมภาพรวมทั่วทั้งกรุงเทพมหานคร
คุณธรรมศักดิ์ได้กล่าวถึงความประทับใจในพลังของเครือข่ายไว้ว่า…
“ผมโชคดีที่ได้เข้ามาอบรมหลักสูตร LFC รุ่นที่ 3 และ รุ่นที่ 16 ถือเป็นโอกาสอย่างมาก ในการนำองค์ความรู้ และได้พบภาคีเครือข่าย องค์กร ได้พบสิ่งใหม่ ๆ ที่นำไปสู่การพัฒนาต่อยอดชุมชนให้เกิดความยังยืนในทุกมิติ ทั้งเรื่องสังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม สุขภาพ รวมไปถึงด้านที่อยู่อาศัย โดยได้มาเจอภาคีเครือข่ายหลากหลายที่จะมาร่วมกัน Sharing และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน “
บทเรียนจาก “คลองลัดภาชี” จึงถือเป็นพิมพ์เขียวชิ้นสำคัญที่พิสูจน์ให้เห็นว่า การพัฒนาที่ยั่งยืนนั้นสามารถทำให้เกิดขึ้นจริงได้ ผ่านการลงมือทำอย่างจริงจัง การเปิดรับเทคโนโลยี และความร่วมมือร่วมใจของเครือข่าย ที่พร้อมจะเปลี่ยนท้องถิ่นของตนให้ก้าวสู่การเป็น “ชุมชนอัจฉริยะที่ยั่งยืน” ได้อย่างเต็มภาคภูมิ
